گزارش «کرمان امروز» از استعداد ویژه‌ی گیاهان دارویی در استان کرمان و لزوم توجه بیشتر به این مبحث؛
گیاهان دارویی کرمان؛ از کم‌آبی تا بازار جهانی
- استان کرمان با اقلیم چهارفصل و حدود ۳۰۰ گونه گیاه دارویی، از قطب‌های مهم این حوزه است. سال گذشته تولید با رشد ۲۰ درصدی به بیش از ۱۸ هزار تن رسید، هرچند که سطح کشت کاهش یافته بود. گل محمدی با ۵ هزار هکتار در صدر است و زعفران در حال توسعه، با این حال، ظرفیت‌های فرآوری و صادرات هنوز آنطور که باید مورد توجه مردم و مسئولان قرار نگرفته است و...
گزارش: محبوبه امامی
استان کرمان به دلیل اقلیم چهارفصل و خاک حاصلخیز، از مناطق مهم کشور در زمینه تولید و فرآوری گیاهان دارویی به شمار می‌رود. در این استان حدود ۳۰۰ نوع گیاه دارویی مانند گل محمدی، زعفران، حنا، زیره سبز، زیره سیاه، وسمه، گل گاوزبان، خاکشیر، شیرین‌بیان و روناس در عرصه‌ها و مزارع کشت و برداشت می‌شود. با این حال، آنچه از گزارش اخیر سازمان جهاد کشاورزی استان برمی‌آید، ترکیبی از یک خبر خوب و یک هشدار جدی است: تولید افزایش یافته، اما ظرفیت‌های واقعی این حوزه هنوز غیرفعال و دست‌نخورده باقی مانده‌اند.
بر اساس اعلام ایمان کریم‌قاسمی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان، میزان برداشت گیاهان دارویی در سال زراعی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ حدود ۱۸ هزار تن و ۹۰ کیلوگرم بوده است که نسبت به سال قبل از آن، حدود ۲۰ درصد افزایش نشان می‌دهد. در سال زراعی پیش‌تر، این رقم حدود ۱۶ هزار و ۷۵۰ تن بود.
نکته مهم و قابل تأمل در این آمار آن است که این افزایش تولید در شرایطی رخ داده که سطح زیر کشت کاهش یافته است: از حدود ۹ هزار و ۹۰۵ هکتار در سال قبل به ۸ هزار و ۶۵۸ هکتار در سال گذشته، یعنی بیش از یک هزار هکتار کاهش. این ترکیب—کاهش سطح و افزایش تولید—نشان‌دهنده بهبود بهره‌وری در واحد سطح و حرکت به سمت کشت محصولات با ارزش‌تر است و به گفته مسئولان، «خبر خوبی برای فعالان این عرصه» محسوب می‌شود.
در میان گیاهان دارویی استان، گل محمدی جایگاه نخست را دارد؛ با سطح زیرکشت ۵ هزار و ۱۳۴ هکتار و تولید بیش از ۱۱ هزار تن محصول. پس از آن، وسمه با بیش از ۳۰ هکتار سطح زیرکشت و ۹۳ تن تولید، گل گاوزبان با حدود ۹۲ هکتار و حدود ۷۰ تن تولید، و حنا با بیش از ۱۵ هکتار و حدود ۳۰ تن تولید در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
زعفران نیز به عنوان یکی از باارزش‌ترین و سودآورترین محصولات این حوزه، با سطح زیرکشت یک‌هزار و ۲۶۲ هکتار و تولید بیش از چهار تن، در حال توسعه در استان کرمان است. این ارقام نشان می‌دهد که ترکیب محصولات دارویی استان، هم شامل گونه‌های سنتی و پرمصرف مانند گل محمدی است و هم گونه‌های کم‌آب‌بر و ارزآور مانند زعفران را در بر می‌گیرد.
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های گیاهان دارویی در کرمان، سازگاری آن‌ها با شرایط سخت آبی استان است. به گفته کریم‌قاسمی، این گیاهان بیشتر در عرصه‌های طبیعی و کوهستانی کاشت و برداشت می‌شوند، نیاز آبی کمی دارند و به ندرت به سم و کود نیاز پیدا می‌کنند. همین ویژگی، ارزش افزوده بالایی را نصیب بهره‌برداران می‌کند و در شرایط بحران آب، گیاهان دارویی را به گزینه‌ای راهبردی برای تنوع‌بخشی به تولیدات کشاورزی تبدیل می‌کند.
با وجود این مزیت‌ها، خبر ایرنا بر یک واقعیت مهم تأکید دارد: کاشت و توسعه گیاهان دارویی در استان کرمان برای پاسخگویی به بازار مصرف، هنوز به طور گسترده فعال نشده و قابلیت‌ها غیرفعال باقی مانده‌اند. گیاهان دارویی جزو باارزش‌ترین محصولات حوزه کشاورزی استان محسوب می‌شوند، اما ظرفیت‌های واقعی این حوزه هنوز دست‌نخورده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان بر ضرورت توسعه کشت، ارتقای بهره‌وری تولید و فراهم‌کردن زمینه‌های فرآوری و بازاریابی تأکید کرده است. به گفته او، کرمان با وجود ظرفیت‌های فراوان می‌تواند در بازارهای بین‌المللی نیز اثرگذاری زیادی داشته باشد و در حال حاضر انواع محصولات گیاهان دارویی استان به خارج از کشور صادر می‌شود. همچنین در زمینه صنایع فرآوری، تبدیلی و بسته‌بندی فعالیت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های خوبی انجام شده، اما فرصت‌های سرمایه‌گذاری همچنان برای سرمایه‌گذاران وجود دارد.
جمع‌بندی آمارها و اظهارات مسئولان نشان می‌دهد استان کرمان با داشتن حدود ۳۰۰ گونه گیاه دارویی، سطح زیرکشتی نزدیک به ۸ هزار و ۶۵۸ هکتار و تولید بیش از ۱۸ هزار تن، یکی از ارکان مهم گیاهان دارویی کشور است. رشد ۲۰ درصدی تولید با وجود کاهش سطح کشت، نشانه ظرفیت بالای بهره‌وری است؛ اما بکر ماندن بخش بزرگی از این ظرفیت‌ها، هشداری است که بدون تکمیل زنجیره فرآوری، بازاریابی و برندسازی، ارزش افزوده اصلی این محصولات نصیب استان نخواهد شد. حرکت جدی‌تر در این مسیر می‌تواند به افزایش درآمد بهره‌برداران و توسعه اقتصادی مناطق مستعد کرمان منجر شود.
