یادداشت روز:
انجمن نمایش از سیبلِ هنرمندان و سپرِ ارشاد تا حفظ سرمایه ای به نام خانواده تئاتر
به قلم اشکان عاشوری، کارشناس ارشد هنرهای نمایشی، بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون
در جوامع توسعه یافته، نهادهای فرهنگی تنها برگزارکننده برنامه های هنری نیستند، بلکه موتورهای تولید سرمایه اجتماعی، هویت فرهنگی و گفت وگوی مدنی به شمار میروند. در این میان، انجمنهای هنرهای نمایشی به عنوان مهمترین تشکلهای صنفی و تخصصی تئاتر، نقشی فراتر از مدیریت اجرایی رویدادها بر عهده دارند. آنان معماران آینده فرهنگی یک جامعه اند.
تئاتر، هنری است که بیش از هر هنر دیگری با انسان، جامعه و زیست فرهنگی پیوند دارد. هر نمایش، بازتابی از دغدغه های اجتماعی، آرزوهای جمعی و روایت هویت یک سرزمین است. از این منظر، انجمن هنرهای نمایشی تنها یک نهاد اداری نیست، بلکه اتاق فکر توسعه فرهنگی استان محسوب میشود.
کرمان با پیشینه غنی تاریخی، تنوع فرهنگی و حضور نسلهای متعدد هنرمندان، ظرفیت آن را دارد که به یکی از قطبهای مهم هنرهای نمایشی کشور تبدیل شود. تحقق این هدف اما نیازمند مدیریتی است که بر سه اصل بنیادین استوار باشد: تخصص، مشارکت و آینده نگری.
تجربه نشان داده است که مشارکت حداکثری هنرمندان در فرآیندهای تصمیم سازی و انتخاب مدیران، مهمترین عامل پویایی و اثربخشی نهادهای صنفی است ، فلسفه وجودی انجمنهای نمایشی نیز بر همین اصل استوار شده است، یعنی سپردن سرنوشت تئاتر به دست خود هنرمندان و گروههای فعال نمایشی.
هیئت مدیره آینده انجمن هنرهای نمایشی استان کرمان، صرفاً مسئول اداره امور جاری نخواهد بود. این مجموعه باید بتواند میان نسلهای مختلف هنرمندان پل ارتباطی ایجاد کند، زمینه رشد استعدادهای جوان را فراهم سازد، از حقوق صنفی فعالان تئاتر دفاع کند و ارتباط مؤثری میان هنرمندان، نهادهای فرهنگی و جامعه برقرار نماید.
امروزه توسعه هنرهای نمایشی بدون توجه به آموزش مستمر، پژوهش، فناوریهای نوین، اقتصاد فرهنگ و تعاملات بین استانی و بین المللی ممکن نیست. جهان هنر در حال تجربه تحولات گسترده ای است و تئاتر نیز ناگزیر از همگامی با این تغییرات است. انجمنهای هنری موفق، علاوه بر حمایت از تولید آثار نمایشی، به توانمندسازی هنرمندان و ایجاد زیرساختهای پایدار فرهنگی نیز میاندیشند.
بی تردید آینده تئاتر کرمان در گرو همدلی، مشارکت و اعتماد متقابل میان هنرمندان است. انجمن هنرهای نمایشی زمانی میتواند به جایگاه واقعی خود دست یابد که به خانه مشترک همه اهالی تئاتر تبدیل شود، خانه ای که در آن گفتوگو جایگزین تقابل، همکاری جایگزین انزوا و توسعه جایگزین روزمرگی باشد.
امروز بیش از هر زمان دیگری، جامعه تئاتر کرمان به مدیریتی فرهنگی، شفاف، پاسخگو و مبتنی بر خرد جمعی نیاز دارد.
و چه زیباست اگر آغاز فصلی تازه برای تئاتر کرمان باشد؛ فصلی که در آن هنرمندان نه فقط تماشاگر آینده، بلکه خالق آن باشند.
شاید یکی از مهمترین آسیبهایی که جامعه تئاتر در سالهای گذشته تجربه کرده، غلبه نگاه های فردمحور بر تفکر نهادمحور بوده است. زمانی که افراد خود را مهمتر از نهادها تصور میکنند، رقابت جای رفاقت را میگیرد، حذف جای گفتوگو را و منافع شخصی جای منافع جمعی را. نتیجه چنین وضعیتی، فرسایش سرمایه اجتماعی و تضعیف اعتماد میان اعضای یک جامعه هنری است.
انجمن هنرهای نمایشی استان کرمان نیز در سالهای گذشته از این آسیبها بی نصیب نبوده است. نهادی که باید خانه مشترک همه اهالی تئاتر باشد، گاه ناخواسته در موقعیتی قرار گرفته که به جای ایفای نقش واقعی خود، به «سیبل هنرمندان و سپر ارشاد» تبدیل شده است، از یک سو با مطالبات و انتظارات گسترده جامعه تئاتر روبه رو بوده و از سوی دیگر به دلیل محدودیتهای ساختاری و حقوقی، امکان پاسخگویی کامل به این مطالبات را در اختیار نداشته است.
بخش مهمی از این چالش به فقدان یک ساختار حقوقی مستقل بازمیگردد. انجمنی که هنوز نتوانسته از تمام ظرفیتهای قانونی یک مؤسسه فرهنگی و هنری بهره مند شود، ناگزیر بخشی از توان خود را صرف عبور از موانع اداری میکند، موانعی که گاه فرصت پرداختن به مسائل اساسی تر را از آن میگیرد. در چنین شرایطی، انجمن بیش از آنکه نقش یک نهاد صنفی قدرتمند را ایفا کند، درگیر مدیریت روزمرگیها میشود.
با این حال، تجربه دو سال اخیر نشان داد که هنوز میتوان بر پایه گفتوگو و همدلی، بخشی از شکافهای گذشته را ترمیم کرد. تلاش برای بازگرداندن مفهوم «خانواده تئاتر» به ادبیات فرهنگی استان، یکی از ارزشمندترین اتفاقاتی بود که در این مدت رقم خورد.
تلاشی که کوشید میان پیشکسوتان و جوانان، میان تجربه و دانش دانشگاهی و میان سلایق مختلف هنری پلی دوباره ایجاد کند.
از سوی دیگر، تلاش برای استفاده از ظرفیت تمامی فعالان تئاتر، کاهش فاصله ها و دعوت از همه جریانهای فکری و هنری برای مشارکت در فعالیتهای نمایشی، نشان داد که توسعه فرهنگی تنها در سایه مشارکت جمعی امکانپذیر است. هیچ فرد، گروه یا جریانی به تنهایی مالک تئاتر نیست. تئاتر متعلق به همه کسانی است که عمر، دانش، تجربه و عشق خود را برای آن صرف کرده اند.
اکنون بیش از هر زمان دیگری ضرورت نهادسازی در عرصه تئاتر احساس میشود. جامعه تئاتر کرمان برای عبور از چالشهای تاریخی خود نیازمند ساختارهایی پایدار، شفاف و مستقل است، ساختارهایی که بتوانند فارغ از آمدن و رفتن افراد، مسیر توسعه را ادامه دهند. ثبت و تثبیت جایگاه حقوقی انجمن به عنوان یک مؤسسه فرهنگی و هنری را نیز باید در همین چارچوب ارزیابی کرد، گامی در مسیر تقویت یک نهاد، نه یک فرد.
در نهایت، آنچه از هر جشنواره، هر اجرا و هر دوره مدیریتی ماندگارتر است، حفظ همین سرمایه اجتماعی است، سرمایه ای که نام آن «خانواده تئاتر» است و اگر حفظ شود، بسیاری از مشکلات دیگر نیز قابل حل خواهد بود.
