گزارش "کرمان‌امروز" درباره عدم استقبال مردم کرمان از سیستم حمل و نقل عمومی شهر کرمان؛
چرا استقبال از حمل‌ونقل عمومی کرمان کم است؟
- حمل‌ونقل عمومی کرمان با وجود نوسازی بخشی از ناوگان و اجرای طرح‌هایی مانند رایگان شدن اتوبوس‌ها، هنوز نتوانسته وابستگی شهروندان به خودروهای شخصی را کاهش دهد. مسئله اصلی تنها کمبود اتوبوس نیست؛ زمان انتظار، پوشش خطوط، مدت سفر، کیفیت خدمات و دسترسی مناسب نیز اهمیت دارد. گزارش حاضر با نگاهی انتقادی، عملکرد شبکه اتوبوسرانی کرمان را بررسی کرده و خواستار برنامه‌ای مشخص، زمان‌بندی‌شده و قابل سنجش برای ارتقای حمل‌ونقل عمومی شهر است و...
گزارش: محبوبه امامی
در شهری مانند کرمان که هر روز بر تعداد خودروهای شخصی افزوده می‌شود و خیابان‌ها در ساعات آغاز و پایان کار و مدرسه با ترافیک بیشتری مواجه‌اند، حمل‌ونقل عمومی باید یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت شهری برای کاهش ترافیک، آلودگی هوا و هزینه‌های خانوار باشد؛ اما واقعیت خیابان‌های کرمان نشان می‌دهد اتوبوس هنوز نتوانسته به انتخاب اول بخش قابل توجهی از شهروندان تبدیل شود. این در حالی است که مدیریت شهری در ماه‌های اخیر برنامه‌هایی برای تقویت این بخش اعلام کرده است. ورود ۳۰ دستگاه اتوبوس جدید به ناوگان در فروردین ۱۴۰۴ و وعده خرید اتوبوس‌های جدید، از جمله این اقدامات بوده است. با این حال، مسئله اصلی فقط «تعداد اتوبوس» نیست؛ پرسش مهم‌تر این است که آیا شبکه موجود آن‌قدر سریع، منظم و قابل اعتماد هست که شهروند کرمانی بتواند برای رفت‌وآمد روزانه روی آن حساب کند؟
مدیریت شهری کرمان در تابستان امسال حتی برای تشویق مردم به استفاده از اتوبوس، ارائه خدمات را رایگان کرد و این طرح ابتدا تا پایان شهریور ادامه داشت و سپس تا پایان مهرماه تمدید شد. هدف اعلام‌شده، افزایش استفاده از حمل‌ونقل عمومی، کاهش ترافیک و آلودگی هوا و کاهش استفاده از خودروهای شخصی بوده است. اما رایگان شدن اتوبوس، اگرچه می‌تواند انگیزه‌ای برای امتحان کردن این وسیله باشد، به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل حمل‌ونقل عمومی را حل کند. شهروندی که برای رسیدن به محل کار یا مدرسه نمی‌تواند روی زمان رسیدن اتوبوس حساب کند، مجبور است همچنان خودرو یا تاکسی را انتخاب کند؛ حتی اگر استفاده از اتوبوس هیچ هزینه‌ای نداشته باشد. بنابراین باید پرسید در کنار هزینه سفر، برای «زمان سفر» و «زمان انتظار» شهروندان چه برنامه‌ای وجود دارد؟ آیا خطوط فعلی با نیاز واقعی مناطق مختلف شهر منطبق هستند؟ آیا فاصله حرکت اتوبوس‌ها به اندازه‌ای هست که مسافر مجبور نباشد بخش قابل توجهی از زمان خود را در ایستگاه سپری کند؟
از سوی دیگر، توسعه حمل‌ونقل عمومی فقط با خرید اتوبوس و زیباتر کردن ایستگاه‌ها محقق نمی‌شود. خود مدیریت شهری پیش‌تر بر موضوع کاهش مدت زمان سفر، توسعه خطوط و بهسازی ایستگاه‌ها تأکید کرده بود. اینجاست که باید عملکرد شبکه موجود با وعده‌ها سنجیده شود. در بسیاری از شهرها، جذابیت حمل‌ونقل عمومی به ترکیبی از چند عامل وابسته است: دسترسی مناسب، فاصله زمانی کوتاه میان اتوبوس‌ها، مسیرهای منطقی، ایستگاه استاندارد، اطلاع‌رسانی دقیق و امکان پیش‌بینی زمان رسیدن. اگر یکی از این حلقه‌ها ضعیف باشد، خرید چند دستگاه اتوبوس جدید الزاماً به تغییر رفتار شهروندان منجر نمی‌شود. از مدیریت شهری باید پرسید سهم حمل‌ونقل عمومی از سفرهای درون‌شهری کرمان چقدر است و این سهم در سال‌های اخیر چه تغییری کرده است؟ چند دستگاه از ناوگان واقعاً هر روز در خیابان فعال هستند و متوسط زمان انتظار مسافر در خطوط مختلف چقدر است؟ پاسخ به این اعداد، تصویر واقعی‌تری از وضعیت حمل‌ونقل عمومی ارائه می‌دهد.
کرمان برای کاهش وابستگی به خودرو شخصی، بیش از آنکه به طرح‌های مقطعی نیاز داشته باشد، به یک برنامه روشن و قابل سنجش نیاز دارد؛ برنامه‌ای که مشخص کند طی یک، سه و پنج سال آینده چه تعداد اتوبوس فعال خواهد بود، کدام خطوط توسعه می‌یابند، زمان انتظار مسافر چقدر کاهش پیدا می‌کند و چه سهمی از سفرهای شهری قرار است با حمل‌ونقل عمومی انجام شود. رایگان کردن اتوبوس می‌تواند یک مشوق موقت باشد، اما اگر پس از پایان طرح، شهروند همچنان با اتوبوس دیررس، مسیر نامناسب یا زمان سفر طولانی مواجه باشد، طبیعی است که دوباره به خودرو شخصی بازگردد. اکنون زمان آن است که مدیریت شهری به جای سنجش موفقیت با تعداد اتوبوس‌های خریداری‌شده یا مدت زمان رایگان بودن خدمات، نتیجه را با یک معیار ساده بسنجد: آیا شهروند کرمانی برای رفتن از نقطه‌ای به نقطه دیگر، واقعاً می‌تواند روی حمل‌ونقل عمومی حساب کند؟ پاسخ به همین سؤال، میزان موفقیت سیاست‌های حمل‌ونقل شهری را روشن خواهد کرد.
