گزارش «کرمان امروز» از معضلات دو پروژه موازی و متضاد در استان کرمان؛
روایتی از چالشهای آبرسانی در استان کرمان
- استان کرمان در آستانه دو تحول آبی متضاد است؛ آغاز آبرسانی به ۶۶۴ روستا با اعتبار ۱۶ هزار میلیارد تومان و توقف خط خلیجفارس به دلیل تأمین نشدن اعتبار ایستگاههای پمپاژ. استاندار کرمان تأکید دارد که جبران عقبماندگی روستایی در کنار مدیریت مصرف کشاورزی، رمز عبور از بحران آب است و...
گزارش: نرگس بامری
استان کرمان که ۱۱ درصد از وسعت ایران را به خود اختصاص داده، سالهاست با معمای توسعه نیافتگی در سایه منابع عظیم اقتصادی دست به گریبان است؛ معمایی که ریشه در عمیقترین بحران منطقه یعنی «کم آبی» دارد. محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، در مراسم آغاز عملیات اجرایی آبرسانی به ۶۶۴ روستای دارای تنش آبی، تصویری دووجهی از وضعیت استان ارائه داد: یک روی سکه، بزرگترین پروژه توسعهای و امیدآفرین برای روستاهاست و روی دیگر، ناکامی در بهرهبرداری از خط استراتژیک انتقال آب از خلیج فارس به مرکز استان.
جبران عقبماندگی تاریخی
تمرکز اصلی گزارش استاندار بر طرح آبرسانی به ۶۶۴ روستای بالای ۲۰ خانوار است. طالبی این طرح را نه یک پروژه معمولی، بلکه «فصل جدیدی از عدالت، امید و کرامت» برای دهها هزار روستایی توصیف میکند. تأکید او بر واژه «بالای ۲۰ خانوار» نشان میدهد که دولت رویکرد تجمیع و تثبیت جمعیت در روستاهای نیمه پرجمعیت را در پیش گرفته است. با اعتباری بالغ بر ۱۶ هزار میلیارد تومان (ترکیبی از منابع ملی، استانی و مولدسازی)، این طرح ظرف دو سال باید تنش آبی این مناطق را برطرف کند.
نکته قابل تأمل، لحن صریح استاندار درباره «عقبماندگیهای گذشته» است. او با صراحت میگوید که «شایسته نبود» این روستاها با وجود درآمدهای ملی در دورههای قبل، همچنان چشم به راه آب پایدار باشند. این اظهارات را میتوان نقدی غیرمستقیم بر تخصیص نامتوازن اعتبارات در ادوار گذشته دانست؛ جایی که پروژههای بزرگ صنعتی و معدنی (که استان در آن غنی است) اولویت یافتند، اما زیرساختهای اساسی زندگی روستاییان فراموش شد.
وعدهای که به گره پمپاژ خورد
اما در نقطه مقابل امید روستایی، بحران جدی مرکز استان قرار دارد. طالبی با صراحت اعلام کرد که پروژه خط انتقال آب خلیج فارس به کرمان به دلیل «عدم انجام تعهدات تأمین اعتبار از سوی بخشهای مختلف» معطل مانده است. این مهمترین بخش تحلیل است: اگرچه عملیات لولهگذاری این خط به پایان رسیده، اما ایستگاههای پمپاژ (قلب تپنده پروژه) ناتمام ماندهاند.
استاندار تأکید دارد که این طرح با وجود وعدههای متعدد، هنوز کامل نشده و تنها امیدواری برای استفاده اضطراری از آن در تابستان جاری (با تأمین اعتبار) وجود دارد. این فاصله بین «اتصال لولهها» و «به مدار آمدن پمپاژ» نشاندهنده ضعف در مدل تأمین مالی پروژههای ملی است. پروژههایی که در فازهای ابتدایی با شتاب آغاز میشوند، اما در گلوگاههای فنی و مالی کلیدی متوقف میمانند. برای کرمان که با خشکسالیهای پیاپی و رشد بیرویه بخش صنعت و معدن مواجه است، هر روز تأخیر در پمپاژ آب خلیج فارس، به معنای فشار بیشتر بر منابع زیرزمینی مرکز استان است.
صرفهجویی در کشاورزی یا مدیریت مصرف؟
جالبترین بخش اظهارات طالبی، پیشنهاد عملی برای جبران کمبود آب شرب است: هدایت ۵۰۰ میلیون مترمکعب از محل صرفهجویی در بخش کشاورزی (با مصرف سالانه ۵ میلیارد مترمکعبی). او قائل است بدون کاهش تولید، از طریق صرفهجویی میتوان این حجم آب را آزاد کرد. اما مانع اصلی «موانع قانونی» و نبود «ظرفیتهای حقوقی و زیرساختی» است. این جمله نشان میدهد که استاندار به دنبال ایجاد یک سازوکار رسمی برای خرید یا انتقال آب صرفهجوییشده از کشاورزی به شرب است؛ ایدهای که نیازمند جراحی قانونی در نظام تخصیص آب کشور است.
سخن آخر
سخنان استاندار کرمان را میتوان نقشه راهی دانست که در آن «مدیریت مصرف» و «تأمین منابع پایدار» دو رکن اصلی هستند. موفقیت در پروژه ۶۶۴ روستا میتواند اعتماد ازدسترفته به حاکمیت در مناطق محروم را بازگرداند و حل مشکل خط خلیج فارس میتواند ترمز توسعه مرکز استان را بردارد. اما تحقق این دو در گرو یک عامل کلیدی است که استاندار بارها به آن اشاره کرد: «تأمین بهموقع اعتبار». بدون عبور از موانع مالی و قانونی، کرمان همچنان در مدار معیوب «وعدههای آبی» و «انتظار خشک» باقی خواهد ماند.
