گزارش «کرمان امروز» از وضعیت بافت تاریخی و جدید کرمان با توجه به زلزله‌خیز بودن این استان؛

کرمان آمادگی خوبی برای زلزله ندارد!

-    زمین‌لرزه چهار و شش دهم ریشتری دیروز در گلباف، زنگ خطری برای استان کرمان بود، آنهم با وجود خاطره تلخ زلزله بم. در همین رابطه چندی پیش معاون سابق امور عمرانی استانداری کرمان اعلام کرده بود که آمادگی استان برای زلزله مطلوب نیست. بافت‌های فرسوده و ساختمان‌های خشتی، آسیب‌پذیرترین نقاط هستند و تنها ۶۰٪ ساختمان‌ها مقاوم‌سازی شده‌اند. هر زلزله در این استان به ما یادآور می‌شود که برای مواجهه با زلزله‌ای بزرگتر، نیاز به عزمی جدی‌تر در نوسازی بافت‌ قدیم و حتی تصحیح بافت جدید وجود دارد و...

گزارش: مهران تجلی 

در ساعت ۰۳:۰۷:۳۵ بامداد شنبه ۱۷ مرداد ماه، زمین لرزه‌ای به بزرگی ۴.۶ ریشتر در عمق ۸ کیلومتری زمین، حوالی شهر گلباف در استان کرمان را لرزاند. هرچند هنوز گزارشی از خسارات احتمالی این حادثه مخابره نشده است، اما وقوع این زمین‌لرزه در منطقه‌ای که خود را آماده زلزله‌های بزرگ‌تر می‌داند، پرسش‌های جدی درباره میزان آمادگی استان کرمان، به‌ویژه در زمینه مقاوم‌سازی سازه‌های قدیمی و استانداردهای ساخت‌وساز جدید، ایجاد کرده است.

استان کرمان خاطره تلخ زلزله ویرانگر ۶.۶ ریشتری بم در سال ۱۳۸۲ را با خود به همراه دارد؛ فاجعه‌ای که منجر به جان باختن ۲۶ هزار و ۲۷۱ نفر و وارد آمدن ۶۴۵ میلیارد تومان خسارت شد. این حادثه تلخ، نقطه عطفی در نگاه مسئولان به موضوع مدیریت بحران و مقاوم‌سازی در استان ایجاد کرد. با وجود گذشت سال‌ها و بازسازی ۹۵ هزار واحد مسکونی و ۷۰ درصد از ارگ تاریخی بم، همچنان زخم کهنه این فاجعه، ضرورت توجه ویژه به آمادگی استان را گوشزد می‌کند.

اقرار تلخ مقامات ارشد استانی، واقعیت موجود را به خوبی نمایان می‌کند. معاون سابق هماهنگی امور عمرانی استانداری کرمان به صراحت اعلام کرد که با توجه به امکانات موجود، آمادگی خوبی در استان در مقابل زلزله نداریم، هرچند که نسبت به گذشته بهبود یافته است. این اذعان نشان می‌دهد که زیرساخت‌ها و تجهیزات مدیریت بحران هنوز با استانداردهای مطلوب فاصله دارند. از جمله مشکلات اساسی، کمبود ایستگاه‌های لرزه‌نگاری است؛ موضوعی که با انعقاد تفاهمنامه‌ای برای افزایش تعداد این ایستگاه‌ها از وضعیت فعلی به ۱۸ مرکز دائمی، تا حدودی مرتفع خواهد شد. علاوه بر این، هرچند سیستم‌های ارتباطی مانند رادیو ترانک برای مواقع بحران راه‌اندازی شده‌اند، اما کفاف نیازهای گسترده استان را نمی‌دهد.

یکی از مهم‌ترین چالش‌های استان، وجود تعداد زیادی ساختمان‌های مشکل‌دار و بافت‌های فرسوده است، به‌ویژه در مرکز استان یعنی شهر کرمان. بسیاری از این بناها که اغلب با خشت و گل ساخته شده‌اند، در برابر کوچک‌ترین لرزه‌ای به‌شدت آسیب‌پذیر هستند و عملاً فاقد طراحی لرزه‌ای هستند. این مسئله در مورد بناهای تاریخی که میراث فرهنگی استان به شمار می‌روند، حساسیت دوچندانی دارد. مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی هشدار داده است که این بناها حتی توانایی مقاومت در برابر زمین‌لرزه‌های با قدرت کمتر را نیز ندارند. در حالی که تنها حدود ۶۰ درصد از ساختمان‌های استان وضعیت مقاوم‌سازی مناسبی دارند، در بافت‌های قدیمی با تمرکز بناهای خشتی و گلی، این آمار به مراتب نگران‌کننده‌تر است. زلزله گلباف با این زنگ خطر همراه بود که اگر این لرزه‌ها شدیدتر و در مرکز شهرهای قدیمی رخ دهند، فاجعه‌ای جبران‌ناپذیر رقم خواهد خورد.

حرکت به سمت ساخت‌وسازهای جدید و مقاوم، مسیری است که مسئولان استانی بر آن تأکید دارند و آن را بر مقاوم‌سازی سازه‌های قدیمی ترجیح می‌دهند. با این حال، نگرانی‌هایی درباره بی‌توجهی به معماری بومی و هویت فرهنگی مناطق در ساخت‌وسازهای جدید وجود دارد. تجربه بازسازی پس از زلزله‌های گذشته نشان داده که در برخی موارد، صرفاً به کالبد ساختمان توجه شده و معماری و فرهنگ منطقه در اولویت بعدی قرار گرفته است.

زمین‌لرزه ۴.۶ ریشتری گلباف، تذکری جدی و به‌موقع به متولیان امر در استان کرمان بود. این رویداد نشان داد که با وجود پیشرفت‌هایی مانند تدوین سند جامع مدیریت زلزله و افزایش ایستگاه‌های لرزه‌نگاری، استان هنوز از آمادگی کامل برای مواجهه با زلزله‌ای بزرگ برخوردار نیست. آسیب‌پذیری بالای بافت‌های فرسوده و ساختمان‌های تاریخی در کنار نبود آمار دقیق از مقاوم‌سازی آن‌ها، به عنوان یک تهدید جدی باقی مانده است. مقابله با این تهدید، مستلزم عزمی جدی‌تر برای بازسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده با رعایت اصول مهندسی زلزله و همزمان، حفظ هویت معماری غنی استان کرمان است. عدم توجه به این هشدار، می‌تواند بار دیگر فاجعه‌ای تلخ همچون بم را برای این استان به ارمغان آورد.