گزارش «کرمان امروز» از نسخه دولتی برای برون رفت از معضل سوخت در استان کرمان؛

طرح جدید سوخت؛ امید و نگرانی از تکرار اشتباهات!

-   طرح جدید توزیع بنزین در کرمان با حذف کارت‌های اضطراری و شارژ ۲۷ لیتر سهمیه ۵ هزار تومانی به کارت شخصی، از مرداد آغاز می شود. این طرح در پاسخ به ماه‌ها صف‌های طولانی و اتلاف وقت مردم اجرا می‌شود. امید به کاهش قاچاق و افزایش اختیار رانندگان وجود دارد، اما موفقیت آن منوط به نظارت دقیق و شهامت مسئولان در اصلاح ایرادات احتمالی این طرح است و...

گزارش: محبوبه امامی 

مردادماه امسال برای شهروندان کرمانی با خبری متفاوت آغاز شد؛ خبری که اگرچه در ظاهر یک دستورالعمل اداری به نظر می‌رسید، اما برای میلیون‌ها راننده و خانواده‌ای که ماه‌هاست طعم تلخ صف‌های طولانی بنزین را چشیده‌اند، می‌توانست نویدبخش پایان یک دوران پرتنش باشد. احمد سالاری‌فر، مدیر شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه کرمان، از اجرای طرح جدید توزیع بنزین و شارژ سهمیه ۲۷ لیتری با نرخ ۵ هزار تومان به کارت‌های سوخت شخصی خبر داده و تأکید کرده که کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها برای همیشه جمع‌آوری می‌شوند. این اقدام که برای نخستین بار در کشور از استان کرمان کلید خورده، نه فقط یک تغییر توزیعی، بلکه آزمونی جدی برای سنجش توان مدیریتی و شفافیت در حوزه سوخت کشور محسوب می‌شود.

برای درک اهمیت این طرح، لازم است نگاهی به عقب بیندازیم و وضعیت آزاردهنده چند ماه اخیر را مرور کنیم. در ماه‌های پیش از اجرای این طرح، بسیاری از رانندگان در کرمان و دیگر شهرهای ایران، بارها و بارها ساعات گران‌بهای عمر خود را در صف‌های انبوه و بی‌نهایت طولانی پشت جایگاه‌های سوخت سپری کردند؛ صف‌هایی که بعضاً تا چندین ساعت امتداد داشت و نه تنها اعصاب شهروندان را فرسوده می‌کرد، بلکه به ترافیک سنگین شهری، افزایش آلودگی هوا به دلیل حرکت آرام موتورها و حتی تأخیر در کار و زندگی روزمره دامن می‌زد. در این میان، قشرهای آسیب‌پذیرتر مانند زنان خانه‌دار، سالمندان و بیمارانی که ناچار به استفاده از خودرو بودند، بیش از دیگران آسیب دیدند و هر بار که با باک خالی به جایگاه می‌رسیدند، ناامیدی تازه‌ای را تجربه می‌کردند. ریشه اصلی این بحران، وابستگی بیش از اندازه به کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها بود؛ کارت‌هایی که هر چند به عنوان راه‌کار موقت طراحی شده بودند، اما به مرور به عاملی برای کندی فرایند سوخت‌گیری، افزایش زمان هر نوبت و در نتیجه ایجاد صف‌های طاقت‌فرسا تبدیل شدند. وقتی کارت سوخت شخصی به هر دلیل شارژ نمی‌شد یا مالکان آن را گم کرده بودند، عملاً تنها گزینه موجود همان کارت اضطراری بود و این چرخه معیوب، روزبه‌روز بر نارضایتی عمومی می‌افزود.

حالا اما طرح جدید نوید آن را می‌دهد که این رنج پایان یابد. بر اساس اعلام مدیر شرکت ملی پخش، سهمیه بنزین ۵ هزار تومانی که پیشتر از طریق کارت‌های اضطراری توزیع می‌شد، به عنوان «لایه سوم» به کارت سوخت شخصی هر خودرو اضافه خواهد شد و به این ترتیب، کارت شخصی دارای سه لایه سهمیه با نرخ‌های ۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومان خواهد بود. بدین ترتیب، مدیریت زمان و میزان مصرف کاملاً در اختیار صاحبان خودرو قرار می‌گیرد و دیگر نیازی به مراجعه به کارت اضطراری جایگاه نخواهد بود. همچنین برای افرادی که کارت سوخت خود را گم کرده‌اند یا خودروهای صفرکیلومتر دارند، سامانه «آنی‌کارت» در تمامی نواحی شرکت ملی پخش استان راه‌اندازی شده و متقاضیان می‌توانند پس از ثبت درخواست، در کمتر از ۲۴ ساعت کارت سوخت خود را دریافت کنند. از دیگر مزایای اعلام‌شده این طرح می‌توان به مقابله مؤثرتر با قاچاق سوخت، تسهیل ارائه خدمات به مالکان خودرو و پیش‌بینی سهمیه‌های ویژه برای ناوگان عمومی، امدادی و تاکسی‌های اینترنتی اشاره کرد. با این حال، باید توجه داشت که در حال حاضر تنها سهمیه بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان قابلیت ذخیره‌سازی تا سه ماه را دارد و سهمیه‌های ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومانی قابل ذخیره نیستند؛ نکته‌ای که ممکن است در عمل برای برخی رانندگان محدودیت‌هایی ایجاد کند و نیاز به مدیریت دقیق‌تری داشته باشد.

با همه خوش‌بینی نسبت به اهداف این طرح، نمی‌توان از نگرانی‌های موجود چشم پوشید. تجربه تاریخی طرح‌های مشابه در ایران نشان داده است که فاصله میان وعده و عمل گاه بسیار زیاد است و ممکن است در روزهای نخست اجرا، جایگاه‌داران با سیستم جدید تطابق پیدا نکنند، سامانه «آنی‌کارت» با هجوم متقاضیان روبرو شود، یا کارت‌های شخصی به‌درستی شارژ نشوند و دوباره صف‌ها شکل بگیرند. همچنین نگرانی دیگر این است که با حذف کارت اضطراری، رانندگانی که به هر دلیل کارت شخصی ندارند، به ویژه مسافران عبوری از استان کرمان، در روزهای اول دچار سردرگمی شوند. از سوی دیگر، ممکن است گروه‌هایی مانند روستاییان، خودروهای سنگین و یا افرادی که به طور معمول از چند خودرو استفاده می‌کنند، با چالش‌هایی در مدیریت سهمیه خود مواجه شوند. بنابراین، آنچه در این میان از همه مهم‌تر به نظر می‌رسد، ضرورت نظارت دقیق بر روند اجرا و بازخوردگیری مستمر از شهروندان است. انتظار می‌رود مسئولان استانی و کشوری با شهامت کافی، هر گونه ایراد یا نقص احتمالی در طرح را بپذیرند و بدون تعصب و با تکیه بر داده‌های میدانی، اصلاحات لازم را در کوتاه‌ترین زمان ممکن اعمال کنند. هیچ طرحی از ابتدا کامل نیست و نشانه عقلانیت مدیریتی، توانایی بازخوردگیری و اصلاح است، نه اصرار بر یک روش ناقص. اگر در هفته‌ها و ماه‌های آینده مشخص شد که برخی پیش‌بینی‌ها اشتباه بوده یا گروهی از مردم از این طرح زیان دیده‌اند، باید شهامت تغییر مسیر را داشت و طرح را به سمت بهبود هدایت کرد.

با وجود تمام نگرانی‌ها و ابهامات، این طرح پتانسیل بالایی برای بهبود تجربه روزمره شهروندان دارد. اگر زیرساخت‌های فنی به‌درستی پشتیبانی شوند، آموزش کافی به اپراتورهای جایگاه‌ها داده شود و سامانه «آنی‌کارت» واقعاً در کمتر از ۲۴ ساعت پاسخگو باشد، می‌تواند الگویی برای سایر استان‌ها شود. مزیت اصلی آن، بازگرداندن اختیار به راننده است؛ کسی که دیگر وابسته به کارت جایگاه نیست و می‌داند چه مقدار سهمیه دارد و چگونه می‌تواند زمان سوخت‌گیری خود را مدیریت کند. اگر این طرح بتواند قاچاق سوخت را کاهش دهد، درآمد حاصل از آن می‌تواند صرف بهبود کیفیت جاده‌ها، نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و یا حتی کاهش قیمت تمام‌شده سوخت برای اقشار آسیب‌پذیر شود. در نهایت، آنچه از این پس اهمیت دارد، همراهی مردم با اجرای این طرح و ارائه بازخوردهای سازنده به مسئولان است تا بتوان در مسیری شفاف و مؤثر، کیفیت توزیع سوخت را در کشور ارتقا داد. ما مردم کرمان و ایران، این طرح را با امیدواری آغاز می‌کنیم، اما نه با چشم‌بسته. یادمان هست که در ماه‌های اخیر چقدر در صف‌های طولانی زمان از دست دادیم و چقدر این ناکارآمدی بر کیفیت زندگی‌مان تأثیر گذاشت. اکنون که فرصت تغییر فراهم شده، هم از مسئولان می‌خواهیم که پای کار بمانند و هم از خودمان که گزارش‌های دقیق از عملکرد طرح ارائه دهیم. اگر طرح موفق باشد، دستاوردی بزرگ برای مدیریت سوخت کشور خواهد بود و اگر نیاز به اصلاح داشته باشد، باشد که اصلاح‌گران، شهامت پذیرش نقد را داشته باشند. در هر دو صورت، امید ما به آینده‌ای است که در آن سوخت‌گیری، به جای یک دغدغه طاقت‌فرسا، به یک فرایند ساده، سریع و شفاف تبدیل شود و دیگر شاهد اتلاف وقت گران‌بهای مردم در صف‌های بی‌نهایت نباشیم.